مركز پژوهش كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى (جمعى از نويسندگان)

59

گنجينه بهارستان (علوم وفنون پزشكى)

مقدّمهء مصحّح مغولان از علم پزشكى به جز برخى خرافات چيزى نمىدانستند و ناچار تعدادى از پزشكان و اسيران محلّى را براى درمان خويش به خدمت گرفتند . چنان‌كه چنگيز خان يكى از پزشكان سمرقند را به عنوان طبيب مخصوص خود انتخاب كرد و سرانجام او را كشت . جانشينان چنگيز به زودى تحت تأثير تمدّن و فرهنگ ايران از جمله پزشكى آن قرار گرفته و برخى از طبيبان را به وزارت خود برگزيدند . همين وزيران دانشمند ايرانى بودند كه باز به جمع‌آورى كتابها ، تشويق دانشمندان به نگارش و تأسيس بيمارستانها و مدارس پزشكى پرداختند . در ميان كسانى كه در پيشبرد دانش در عصر مغول نقش بسزايى داشته‌اند ، خواجه نصير الدّين طوسى و رشيد الدّين فضل اللّه از اهميّت خاصى برخوردارند . در دوران مغولان و تيموريان بر پزشكى كهن ايران مطلب زيادى افزوده نشد و در اين زمينه به جز چند استثناء پيشرفت عمده‌اى حاصل نيامد . « 1 » از پزشكان معروف اين دوره مىتوان به ابن بيطار ( ضياء الدّين عبد اللّه بن احمد اندلسى مالقى ) ، ابن كتبى ( نصير الدّين يوسف بن اسماعيل بن الياس ) ، افضل الدّين كرمانى ، خواجه رشيد الدّين فضل اللّه طبيب همدانى ، نجيب الدّين سمرقندى ( ابو حامد محمّد بن على بن عمر ) ، ابن نفيس ( على بن ابى الحزم قرشى ) ، قطب الدّين شيرازى

--> ( 1 ) . تاريخ دامپزشكى و پزشكى ايران ، ج 2 ، ص 373 .